Virusvrije lelierassen bieden kans verduurzaming

Twee belangrijke virusziekten in lelie zijn het Leliemozaïekvirus (LMoV) en Lelielatentvirus (LSV). Een aantasting met LSV remt de groei waardoor planten korter blijven en de bloemen kleiner. Dit virus, verspreid via luizen, kan een opbrengstderving veroorzaken. Met LMoV besmette bollen zijn in de broeierij waardeloos en de kwaliteit van LSV besmette bollen is iets minder dan van gezonde bollen. De virusbestrijding vraagt nu om wekelijks gewasbehandeling met insecticiden en minerale oliën.  Vanwege de virusproblematiek heeft stichting ROL (Regionaal Onderzoek Lelieteelt in Noord- en Oost-Nederland) er jarenlang bij de BKD op aangedrongen om de virusbestendigheid van het bestaande assortiment lelies eens nader te onderzoeken. Er zijn namelijk grote verschillen tussen de vatbaarheid voor LSV en LMoV tussen de diverse cultivars. Uiteindelijk is dit onderzoek in 2022 van start gegaan. Aan de basis lag het verzamelen van informatie over de vatbaarheid van het assortiment van de BKD (Bloembollen Keuringsdienst). “Hier kwam een selectie uit van zo’n twintig soorten die al zeven jaar niet besmet zijn geraakt met LMoV of LSV. Die informatie hebben we aangevuld via een enquête onder veredelaars en kwekers over de minst virusgevoelige cultivars. Vervolgens hebben we een lijst van sterke soorten samengesteld en daarvan bollen opgeplant op ons proefveld in Vledder. We wilden de virusgevoeligheid zelf objectief kunnen testen”, vertelt voorzitter Hans Kok van stichting ROL. Het is mooi dat deze groep zowel LA’s, OT’s en Oriëntals bevat. Het veldonderzoek liep in 2025 voor het derde seizoen. De uitkomsten na het eerste en tweede seizoen gedeeld. De cultivars zijn in twee gedeelten opgeplant. In een deel zijn de lelies alleen met minerale olie behandeld en in een ander deel helemaal niet tegen virus behandeld. Tussen de diverse proefveldjes zijn ook viruszieke bollen geplant om de virusdruk te verhogen zodat de gewassen serieus op de proef zijn gesteld. De opbrengst van vorig seizoen wordt dit jaar opnieuw opgeplant.

Robuuste soorten 
Zowel voor de aantasting door schimmels ( Botrytis; vuur)  als virus van het gewas blijken er grote verschillen te zijn.  Dat heeft onderzoek op het proefveld van ROL aangetoond.  Nadat eerst al de verschillen zijn aangetoond bij de vuuraantasting, wordt er na 2024 ook gekeken naar virusresistentie. Die blijkt er in sommige gevallen te zijn.    Telers zullen bij het investeren in nieuwe soorten daarmee rekening houden.  Tien soorten die met olie behandeld waren na het eerste jaar vrij van virus. Van de geheel onbehandelde lelies waren er ook nog zes vrij van virus. Dat is minder dan de selectie waarmee is gestart, maar toch een heel waardevol resultaat.

Nieuwe ROL-proef 
Verduurzaming van de lelieteelt staat centraal bij ROL en dit wordt gezien de oplopende maatschappelijke druk en de inkrimping van het middelenpakket elk jaar urgenter. Er liggen op dit terrein meer uitdagingen dan beheersing van virusdruk. In 2024 is ROL daarom een nieuw driejarig onderzoek gestart waarin alle maatregelen die inmiddels bekend zijn in één proef worden toegepast.  De conclusie zullen in 2027 bekend zijn.  Onder de naam ‘Toekomstbestendige lelieteelt’ combineert ROL samen met uitvoerders Vertify en Delphy duurzame methoden voor onkruidbeheersing en vuur- en virusbestrijding. Het gewas is alleen met minerale oliën en fungiciden behandeld.